Jak wydać tomik wierszy: strony, oprawa, papier i ISBN

Tomik wierszy jest zwykle cienki, a to zmienia kilka decyzji, które przy powieści są oczywiste. Grzbiet ma parę milimetrów, strona niesie mało tekstu i dużo światła, a jeden źle przełamany wiersz widać od razu.

Poniżej wszystko po kolei: od liczby stron, przez skład, papier i okładkę, po nakład i numer ISBN. Na końcu gotowa specyfikacja, którą możesz przepisać do konfiguratora.

Ile stron ma tomik

Tomik debiutancki to najczęściej kilkadziesiąt wierszy. Wiersz zajmuje zwykle jedną stronę, dłuższy dwie. Do tego dochodzą strony, o których autorzy zapominają: przedtytuł, strona tytułowa, strona redakcyjna, spis treści, czasem dedykacja i nota o autorze. To razem od sześciu do ośmiu stron poza samymi wierszami.

Liczysz strony, nie kartki. Jedna kartka to dwie strony, okładki nie wliczasz, a puste strony wliczasz, bo przechodzą przez maszynę tak samo jak zadrukowane. Pusta strona w tomiku to nic złego: poezja potrzebuje oddechu.

Liczba stron wybiera oprawę

Przy cienkiej książce wybór sprowadza się do dwóch rodzajów oprawy. Granice poniżej to nasze zakresy, te same, których pilnuje konfigurator.

Oprawa zeszytowa

Zeszyt to kartki złożone na pół i spięte zszywkami w zgięciu. Dlatego liczba stron rośnie co cztery: każda złożona kartka daje cztery strony. Tomik na 40 wierszy z czołówką zmieści się w 48 albo 52 stronach. Oprawa zeszytowa jest lekka, otwiera się szeroko i dobrze nadaje się na arkusz poetycki, tomik konkursowy albo tomik na wieczór autorski.

Wada jest jedna: zeszyt nie ma grzbietu. Na półce stoi jako cienka krawędź bez napisu i łatwo go przeoczyć w księgarni.

Oprawa klejona

Od 60 stron tomik może mieć płaski grzbiet i miękką okładkę jak powieść. Grzbiet będzie jednak wąski. Kremowy Munken Print Cream 80 g ma według producenta 120 µm grubości, więc 60 stron, czyli 30 kartek, daje około 3,6 mm bloku. Doliczasz okładkę i wychodzi grzbiet, na którym zmieści się najwyżej drobny napis w jednej linii. Jak to policzyć dla swojej liczby stron, pokazujemy we wpisie o grubości grzbietu.

Format i łamanie wiersza

Poezja lubi węższe formaty niż proza. Tomik w A5, czyli 148 × 210 mm, jest w porządku, ale krótkie wiersze giną na dużej stronie. Węższy wymiar, na przykład 130 × 200 mm, wpiszesz jako format własny. Cenę liczymy wtedy po najbliższym większym formacie, czyli A5.

Format dobierasz do najdłuższego wersu, nie do średniego. Jeśli jeden wiersz ma wersy po dziesięć słów, to on decyduje o szerokości kolumny.

Strofy i światło

Przerwa między strofami to część wiersza, a nie ozdobnik. W składzie ustaw ją jako stały odstęp, najlepiej jedną pustą linię tej samej wysokości co wiersz tekstu. Odstępy wstawiane ręcznie łatwo się rozjeżdżają: strofy są rozdzielone raz jedną, raz dwiema pustymi liniami. Na papierze wygląda to jak celowe pauzy, których nie było.

• Wiersz zaczynaj od góry strony, w tym samym miejscu na każdej stronie. Ta sama linia startowa daje tomikowi rytm.
• Tytuł wiersza trzymaj w jednym stylu: ten sam krój, stopień i odstęp od pierwszego wersu.
• Marginesy daj hojne. Pusta przestrzeń wokół wiersza jest częścią czytania.
• Numer strony umieść tak, żeby nie wchodził w ostatnią strofę krótkiego wiersza.

Wiersz nie łamie się w pół strofy

Częsty błąd w tomikach: strofa zaczyna się na dole jednej strony i kończy na górze następnej. Czytelnik nie wie wtedy, czy to jedna strofa, czy dwie. Jeśli wiersz nie mieści się na stronie, przenieś na następną całą strofę, nawet kosztem pustego miejsca na dole.

Dłuższy wiersz, który zajmuje dwie strony, najlepiej zacząć na stronie lewej. Wtedy czytelnik widzi go w całości na jednej rozkładówce i nie musi przewracać kartki w połowie myśli.

Długie wersy

Wers, który nie mieści się w szerokości kolumny, przenosimy do następnej linii z wcięciem. Wcięcie mówi czytelnikowi, że to dalszy ciąg tego samego wersu, a nie nowy. Nie zmniejszaj stopnia pisma w jednym wierszu, żeby wers się zmieścił: różnica jest widoczna na rozkładówce.

Wcięcie wiszące

Przeniesiona część wersu zaczyna się dalej od lewego marginesu niż początek wersu. Dzięki temu widać, że to ciąg dalszy, a nie nowa linia wiersza.

Papier kremowy czy biały

Do tomiku większość autorów wybiera papier kremowy. Ciepły odcień jest łagodniejszy dla oka, a matowa powierzchnia nie odbija światła. W naszej ofercie są trzy kremowe papiery książkowe:

• Munken Print Cream 80 g: kremowy, matowy, z lekko wyczuwalną fakturą. Najczęstszy wybór do prozy i poezji.
• Munken Print Cream 90 g: ten sam papier, sztywniejsza kartka. Dobry, gdy tomik ma mało stron i ma być wyraźnie wyczuwalny w dłoni.
• Ecco book cream 70 g: kremowy i miękki w dotyku, książka wychodzi z niego grubsza, a mimo to lekka.

Biały papier wybierz, gdy w tomiku są kolorowe ilustracje albo zdjęcia. Masz do wyboru offset 80 lub 90 g i biały Ecco book 70 g. Przy offsecie 70 g tekst z drugiej strony kartki bywa lekko widoczny, a w tomiku, gdzie strona jest w większości pusta, to przebicie rzuca się w oczy. Wybierz wtedy 80 g albo więcej.

Okładka tomiku

Okładka poezji bywa oszczędna: tytuł, nazwisko, jeden obraz albo sama typografia. Przy tak prostym projekcie o odbiorze decyduje materiał. Okładkę drukujemy na kredzie 300 lub 350 g przy oprawie klejonej, a przy zeszytowej także na 200 i 250 g. Folia soft touch daje aksamitny, matowy dotyk, folia matowa usuwa odblaski, błyszcząca pogłębia kolory.

Przy oprawie klejonej możesz dodać skrzydełka, czyli zagięte do środka przedłużenia okładki. Mieszczą biogram, zdjęcie autora albo fragment recenzji, a cienka okładka robi się przy nich sztywniejsza. Szerokość skrzydełka to od 80 do 110 mm, przy formacie A4 80 mm.

Ile egzemplarzy wydrukować

Drukujemy od 10 egzemplarzy. Tomik zwykle krąży wśród bliskich, na wieczorach autorskich i w konkursach, więc pierwszy nakład bywa niewielki. Policz konkretne osoby i okazje, zamiast zgadywać: kto dostanie egzemplarz, ile sprzedasz na spotkaniu, ile wyślesz redakcjom. Metodę krok po kroku opisujemy we wpisie o tym, jaki nakład powinna mieć Twoja książka.

Do tej liczby dolicz egzemplarze, które wydawca przekazuje bibliotekom. To obowiązek wydawcy także przy małym nakładzie. Ile ich jest i gdzie trafiają, rozpisaliśmy w tekście o egzemplarzu obowiązkowym.

Czy tomik poezji potrzebuje ISBN

Nie musi go mieć. Według zasad Biblioteki Narodowej przynależność do systemu ISBN jest dobrowolna, a przydział numerów jest bezpłatny. Wniosek składa wydawca przez serwis e-ISBN, a wydawcą może być także osoba fizyczna wydająca własny tomik.

Numer ma jednak praktyczne skutki. Bez niego tomik trudno wprowadzić do księgarni i hurtowni, bo tam książkę identyfikuje się po ISBN. Jak zdobyć numer i gdzie go umieścić, opisujemy w poradniku o numerze ISBN.

Przykładowa specyfikacja tomiku

Dwa zestawy, od których możesz zacząć. Oba wpiszesz w konfiguratorze i zmienisz to, co trzeba.

Gotowy zestaw pod prozę i poezję, z kremowym papierem i oprawą klejoną, znajdziesz na stronie druku powieści i tomików.